Een eeuw BDSM en fetish in de film

Voordat Christian Grey ook maar één stropdas had omgetoverd tot handboei, werden bioscoopbezoekers al getrakteerd op zweepslagen, leren korsetten en sadomasochistische spelletjes. En nee, dat begon echt niet in 2011. BDSM en fetish lopen als een rode draad door honderd jaar filmgeschiedenis, van stiekeme knipogen in de stomme film tot expliciete scènes in hedendaagse arthouse en mainstream.

1919-1933: De wilde jaren vóór de censuur

In de Weimar-republiek en het pre-Code Hollywood was alles nog mogelijk. Berlijn was dé fetish-hoofdstad van de wereld en de cinema liet dat zien.

• Anders als die Andern (1919): technisch gezien de eerste film die openlijk homoseksuele en leather-fetish elementen toont, inclusief een gemaskerd bal met duidelijke kink-vibes.
• Pandora’s Box (1929): Louise Brooks als Lulu, met rijzweepje in de hand en een lesbische scène die in 1929 voor enorme ophef zorgde.
• The Black Cat (1934): Bela Lugosi en Boris Karloff in een satanisch ritueel met bondage en marteling (net na de invoering van de Hays Code, maar nog net eronderdoor)

1950-1960: Onder de radar in exploitation en Europese arthouse

De censuur werd strenger, maar de kink verdween niet. Deze werd alleen subtieler of ging naar de B-cinema. Hier komt een cruciaal, vaak over het hoofd gezien, hoofdstuk: de fetish stag films. De term ‘stag’ verwijst naar vrijgezelle mannen (‘going stag’), en ze werden getoond in bordelen, broedplaatsen van fraterniteiten, sociale clubs, vrijgezellenfeesten of exclusieve ‘members only’-cinemaclubs. Vanaf de vroege 1900s tot begin jaren ’80 domineerden ze de ondergrondse erotiek, maar de echt fetish-gerichte reels bloeiden op in de jaren ’30 (vooral in Frankrijk) en explodeerden in de ’50s en ’60s via mailorder-ads in mainstream pin-up tijdschriften en underground mags als Bizarre en Corporal. Ze waren stil, duurden 5-15 minuten, en kostten in de late ’60s rond de $20-25 per 200-foot reel. Projectors en handviewers werden meegeleverd via mannenbladen. In tegenstelling tot pure porno (die vaak seks toonde maar geen fetish), richtten deze zich op bondage, spanking, role-play en andere kink-elementen zonder expliciete penetratie, althans tot de ’70s toen kleur en muziektracks (vaak later toegevoegd) de lijnen vervaagden.

De vroegste BDSM-stag films kwamen uit Frankrijk, met spanking- en whipping-reels van pioniers als Jacques Biederer (van Ostra Studio) spanking- en whipping-reels. In de VS werden ze anoniem gemaakt om vervolging te ontlopen, en veel overleefden als public domain-compilaties via labels als Something Weird Video (Bizarro Sex Loops-serie). Ze stopten abrupt in de vroege ’80s door de komst van VHS en VCR’s; veel vroege bondage-videotapes waren gewoon omgezette stag reels met toegevoegde muziek.

Deze stag films waren de verborgen laboratoria voor BDSM-esthetiek: elegant gebonden blondines die speels worstelen in touwen (rond 1965, uit Bizarro Sex Loops 20), een zelfverzekerde black dominatrix in go-go boots die twee witte submissives plaagt met een kussen gevecht en een ’turnabout’-spanking (ook Bizarro Sex Loops 15, met een verrassend luchtig, consensueel tintje), of een atleetse blondine met dog collar, ball gag, quirt en legerriem in een donkere ontvoeringsscène (late ’60s, anoniem). Dan heb je de iconische Latina dominatrix (à la Tura Satana) die een schoolgirl vastbindt op een bondage board voor een urenlange spanking-sessie, geëscaleerd met brandnetels en een plastic flogger, inclusief een kort glimlachje van de sub (weer late ’60s). Of een strenge latex-mistress die vier slave girls zwepen toedient met een rope flogger in een coherente, serieuze ritueel (Bizarro Sex Loops #15). En vergeet niet de ’50s-films van Irving Klaw (Bizarro Sex Loops #20) rope bondage en spankings in ondergoed in een kaal pakhuis, met een blooper en een freeze-frame van Bettie Page in leopard-print bikini.

Hun invloed op mainstream films? Enorm, maar sluipend. Deze ondergrondse loops lekte door in exploitation-cinema, zoals de spanking-scènes in Slaves in Bondage (1937) of catfights in The Brain That Wouldn’t Die (1962). Ze legden de basis voor gothic sadomasochisme in B-films, vulden de mainstream met tropes van restraint, discipline en speelse machtsdynamieken, en hielpen de overgang van underground naar huisbioscoop. Zonder stag films hadden we misschien geen van de latere zweepscènes in Hollywood gekend, ze waren de geheime leermeesters, die fetish aesthetics populariseerden en de weg effenden voor de seksuele revolutie in cinema.

En in deze periode sluipt er al een pareltje van een mainstream-film binnen met een verrassend kinkig randje: The Counterfeit Traitor (1962). In deze WOII-spionagethriller (met William Holden als een Zweedse spion in Nazi-Duitsland) ontmoet de protagonist een contactpersoon die een professionele dominatrix is – gespeeld door Ingrid van Bergen als Hulda. Ze verschijnt in een strakke leren outfit, zweep in de aanslag, met BDSM-kunst aan de muren van haar kamertje. Het is geen expliciete scène, maar een subtiele knipoog: de dominatrix is een sympathiek verzetstrijder, en de film integreert haar fetish-esthetiek naadloos in het plot. Voor 1962 een gewaagde zet in een ‘respectabel’ Hollywood-productie, en mogelijk de eerste keer dat een BDSM-professional positief geportretteerd wordt in een grote studiofilm

• The Night Porter (1974, maar wortels in de 50s-esthetiek): misschien wel de meest verontrustende en erotische machtsspel-film ooit.
• De films van Jesus Franco en Jess Franco’s muze Soledad Miranda zaten vol met zweepscènes, leren outfits en sadistische vrouwen in de hoofdrol (Venus in Furs, 1969).
• Belle de Jour (1967 – Luis Buñuel): Catherine Deneuve dagdroomt over zweepslagen en vernedering terwijl ze overdag de perfecte huisvrouw is. Klassieke high-class kink.

---

1970-1980: De seksuele revolutie slaat toe

Porno wordt legaal, fetisj wordt zichtbaar.

• The Story of O (1975): de eerste mainstream film die een complete BDSM-relatie toont, gebaseerd op het beroemde boek van Pauline Réage.
• Cruising (1980): William Friedkin duikt in de New Yorkse leather-scene. Nog steeds controversieel.
• 9½ Weeks (1986): Mickey Rourke, blinddoeken, ijsblokjes, voedselspel en een van de beroemdste dominant/submissive dynamieken ooit op film.

1990-2005: Van underground naar cult

• Preaching to the Perverted (1997): Britse komedie die de Londense fetish-clubscene viert, met echte fetish-iconen zoals Tutu en Dita Von Teese in cameo’s.
• Secretary (2002): Maggie Gyllenhaal en James Spader maken van een baas/secretaresse-relatie een lieve, grappige en héél herkenbare D/s-romance. Voor veel mensen hun eerste “oh, dat ben ik”-moment.
• The Duke of Burgundy (2014, maar esthetiek uit deze periode): een lesbische BDSM-relatie zonder mannen, vol met rituelen, lingerie en vlinders (letterlijk).

2010-heden: Van 50 Shades naar respectabele kink

En toen kwam E.L. James.

• Fifty Shades of Grey (2015): liefde of haat, deze film maakte BDSM wereldwijd bespreekbaar. Technisch gezien rampzalig (geen echte kinkster die veilig speelt zoals Christian), maar cultureel een aardverschuiving.
• Love (2015 – Gaspar Noé): 3D-seks inclusief een transvrouw in een SM-club.
• The Handmaiden (2016 – Park Chan-wook): prachtige Koreaanse film vol lesbische erotiek, bondage met parelsnoeren en octopuskunst.
• Professor Marston and the Wonder Women (2017): het waargebeurde verhaal hoe Wonder Woman bedacht werd door een polyamoreus koppel dat volop in de BDSM-scene zat (de lasso van de waarheid = bondage tool!).

En nu, in 2025? Kink is mainstreamer dan ooit. Series als Bonding (Netflix) en How to Build a Sex Room maken BDSM bijna huis-tuin-en-keuken. En toch: als je goed kijkt, zie je dat de zweep, het leer en het machtsspel al sinds 1919 onafgebroken op het witte doek te zien zijn.